İçeriğe geç

Şevkiefsar Valide Sultan Kimdir?

    Sultan olmak, saraylarda yaşamak, her istediğini yiyip içmek, dilediğini giymek, etrafta hizmetkarların pervane olması, kimseye hesap vermemek gibi koşullara kimse hayır demezdi herhalde. Fakat dünya imtihanı gereği böylesi bir refah çoğu kişi için hayalden ibarettir. Bazıları da yine imtihan sırrı gereği, bu imkanların tam da kucağında doğar. Ancak gıpta edilen, dünyaya hükmeden güçlü beylerin, prensesler gibi yetişen nazenin hanımların bazen yürek burkan hikayeleri olur. Çünkü onlar da nihayetinde beşerdir. Onları da hayat çizgisinde çaresiz bırakan, inleten badireler; gözyaşlarına, özleme, hasrete, sebep olan imtihanlar bekler.

    Hayat imtihanında kimisi evlat acısı çeken bir anne, vefasızlıktan içi yanan bir baba veya şefkat mahrumu bir evlat olabilirler. 19. asırda İstanbul’da yaşamış Şevkiefsar Valide Sultan’ı da bu meyanda zikretmek gerekir. Adı, bazı metinlerde Şevkefza Valide Sultan olarak geçer. Dışarıdan bakıldığında, Osmanlı sultanlarından Abdülmecid Han’ın hanımı ve V. Murat’ın annesi olan, saraylarda yaşayıp sarayda vefat etmiş kudretli bir hanımdır. Derununda ise ağır hasta oğlunun sorunlarını bir başına göğüsleyen fedakar ve dertli bir annedir. Şevkiefsar Valide Sultan, izzetten zorluğa, varlıktan darlığa düşmüş çileli bir müminedir.

    Hayatı ve Evliliği

    Şevkiefsar Valide Sultan, 1820’li yıllarda doğmuştur. Çerkez asıllıdır. 1839 yılında Sultan Abdülmecid Han’la evlendirilmiş, 1840’ta V. Murat’ı doğurmuştur. Şehzade doğurarak haremdeki en yetkili hanımlardan biri haline gelmiş ve sarayda “ikinci kadınefendi” payesine yükselmiştir. Sultan Abdülaziz Han’ın 1876’da darbeyle tahtan indirilmesiyle V. Murat tahta oturmuş, böylece Şevkiefsar kadınefendi de padişah annesi olarak “valide sultan” payesine ulaşmıştır. Bu unvan hem Osmanlı sarayında hem de İslam beldelerindeki en yetkili ve saygın mümine hanım anlamını ihtiva eder.

    3 Ay Süren Valide Sultanlık

    V. Murat, amcasının darbeyle tahtan indirilip katledilmesinden çok etkilenir. Aynı akıbete kendisinin de uğrayacağı korkusuyla baş edemez. Bir anne olarak Şevkiefsar Valide Sultan, oğlunun sürekli yanında olur ve ona metanet aşılamaya çalışır. Devletin çok sorunları olduğunu, bir an önce kendini toparlaması ve Müslümanlara hizmet etmesi gerektiğini söyler. Ancak Valide Sultan’ın nasihat ve tembihleri yerini bulmaz. Padişahın durumu her geçen gün kötüleşir. Valide Sultan, İslam coğrafyasının en büyük devletinin en kudretli kadını konumundadır belki ama oğlunun sağlık durumu karşısında yalın bir çaresizlik içinde öylece çırpınmaktadır. Nihayet doktorların amme hizmeti göremeyeceği yönündeki teşhisiyle V. Murat tahttan indirilir. Şevkiefsar Valide Sultan’ın da yalnızca üç ay süren Valide sultanlık dönemi sona erer. Artık kendisini daha zor günler beklemektedir.

    Alınan karar Valide Sultan’a tebliğ edilince son derece güçlü ve dirayetli bilinen Valide Sultan, üç aylık yoğun stres ve aşırı çabanın bir dışa vurumu olarak metanetini kaybeder. Ümitlerin artık tükendiğini anlayarak çaresizce ağlamaya başlar. Zeki bir insandır. Sarayını, unvanını, imkanlarını kaybettiğini ve hasta oğluyla geri dönülmez bir yola girdiğini bilmektedir. Kocasının yaptırdığı ve kendisini bizzat yerleştirdiği Dolmabahçe Sarayı’ndan hemen çıkması istenir. Şevfkiefsar Sultan çabucak toparlanmak zorundadır. Aynı gün hızlıca yakınlarıyla birlikte Dolmabahçe Sarayı’ndan çıkarılır ve Çırağan Sarayı’na yerleştirilir. Oğlunun ve kendisinin borçları nedeniyle varlıklarına el konulur.

    Hasta Evladı Olan Bir Anne

    Valide Sultan’ın içine düştüğü duruma ağıt yakacak vakti yoktur. Çünkü V. Murat rahatsızlığı nedeniyle uyuyamaz. Çok az konuşur. Ayrıca bir yere takılıp uzun süre bakmak gibi ilginç tavırlar sergiler, hayali bazı şeyler görür. Kendine zarar verecek davranışlarda bulunur. Hatta yalnız başına, dar yerde veya karanlıkta kalamaz. Bu vaziyet bazı en temel insani ihtiyaçlarının görülmesini de son derece zorlaştırmaktadır.

    Sultan Abdülhamit Han’dan kurtulmak isteyenler çeşitli planlar yaparken Şevkiefsar Valide Sultan’ı ve oğlunu da işin içine katarlar. Şevkiefsar Valide Sultan, oğlunun hastalığı ve yokluk ile birlikte fitne çıkaran zalimlerle de uğraşmak zorunda kalır.

    Nice insanın hayalinin bile ulaşamayacağı paye ve yakınlıklara sahip olan, bütün hayatı sarayda geçen, padişah hanımı ve annesi olan Valide Sultan bir mektubunda fani dünyanın yalan yüzünü şöyle haykırır: “Artık bu dünyada başıma gelmeyen kalmadı. Cümlesi Cenab-ı Hakk’ın takdiridir. Allah Teala hasetçi ve düşmanların şerlerinden bizleri ve sizi muhafaza buyursun. Sabır ihsan eylesin. Amin. Doğrusu tahammül olunacak şeyler değil. Allah! Allah!”

    Valide sultanlığı dönemi çok kısa ve çalkantılı olduğu için ardından bilinen büyük bir hayrat bırakamayan Şevkiefsar Valide Sultan, kadın efendiliği döneminde bir vakıf kurmuş ve gelirlerini bir dergaha bağışlamıştır. 1889 yılında dünya imtihanını tamamlamış ve Hatice Turhan Sultan türbesine defnedilmiştir. Cenab-ı Hak amellerini kabul, taksiratını affeylesin. Ruhu için el-Fatiha.