Nezaket başkalarına karşı saygılı ve incelikli davranmaktır. Sosyal ilişkilerimizi düzenleyen değerdir. İnsanın sosyal canlıdır, toplumsuz yaşayamaz. Hayatı boyunca her daim başkalarına ihtiyaç duyduğunu, başkalarıylayken dan dun hareketin çatışmalara yol açtığını göz önüne alırsak nezaketin kaçınılmazlığı da ortaya çıkar. Çünkü, başkalarından gelmesini beklediğimiz şeylerin ilk kuralı, bunu uygun dille, uygun şekilde talep etmektir. İşte, bu dil ve şekil açısından uygunluk nezakettir.
Nezaket kaybolduğunda ahlâk davası gütmek sosyal sorunlarımızı çözmez, aksine artırır. Çünkü doğruyu söylemek ve yapmak kadar, doğru zamanda ve doğru şekilde yapmak da önemlidir. Zira açık sözlülükle patavatsızlık aynı şey olmadığı gibi, dosdoğru olmakla kaba saba olmak da aynı şey değildir.
Gerçek anlamıyla sahip olduğumuz ve gerek bireysel gerekse sosyal yaşamımızda ete kemiğe büründürdüğümüz değerlerin sayısı her geçen gün azalıyor. Listeden bir bir eksilen bu değerlerin yitip gidişi çoğumuzun dikkatini bile çekmese de giden her bir değer geriye bireysel yahut sosyal yaşamımızda ödemek zorunda kalacağımız bir bedeli önümüze koyuyor. Ayrıca, o değerin gidişinin farkında olmayışımız, ödeyeceğimiz hesapta bir değişiklik de oluşturmuyor. Başka birçok değer gibi, son zamanlarda bizi yavaş yavaş terk etmeye hazırlanan değerimiz de nezaket. Onun yokluğunda ödemek zorunda kalabileceğimiz bedelden bahsedeceğiz.
“Olamaz” denen işler nezaket sayesinde “olabilir” hale gelebilir. Yine nezaket dolayısıyla günün sonunda “illa ki” olacak işler de günün sonu gelmeden “kolayca” olabilir. Nezaket, gönülsüz işli gönüllü kılar. Nezaketle en çekişmeli, en tartışmalı eylemler sükûnet bulur. Nezaket, istenmeyen davranışların görünürlüğünü azaltır, istenenlerinkiniyse artırır. Tüm bunlar topluma “huzur” olarak geri döner.
Nezaket-Ahlâk İlişkisi
Nezaket ve ahlâk birbiriyle karıştırılan iki kavramdır. Öncelikle belirtilmelidir ki, bunlar birbirinden farklıdır. Ancak çok da ayrılamayacak, bir arada bulunan iki ayrı değer kategorisidir. Ahlâk “doğru olan”ı yapmak iken, nezaket bunu “doğru şekilde” yapmak demektir. Mesela konuştuğunda sürekli yalanın sınırlarında dolaşan birini -ki bu ister tanıdığımız ister tanımadığımız bir kimse olsun- uyarmak ahlâkî bir vazifedir. Bunu insanların önünde, rencide edici şekilde yapmaksa nezaketsizliktir. Yine, bir şey için sıra beklediğimiz bir mekanda birinin bizim yahut başkasının önüne geçmesine mani olmak, hakkı korumak için ahlakî bir davranıştır. Bu haksızlığa mani olmayı muhatabı yahut orada bulunanları rahatsız edici biçimde yapmak nezaketsizliktir.