Geçtiğimiz ay doğuştan gelen huylar üzerinde durmuştuk. Bu huylarla nasıl baş edileceğinden, onları nasıl ıslah edebileceğimizden bahsetmiştik. Ayrıca insan huylarının ve davranışlarının sadece doğuştan kazanılmadığını, sonradan da edinilebileceğini söylemiştik. İşte bu sefer de sonradan kazanılan huylar konusuna yoğunlaşacağız.
İnsan öğrenen bir varlıktır
Doğduğun günden beri sürekli yeni şeyler öğrendin. Yani sonradan kazandığın o kadar çok davranış var ki, saymakla bitmez. Emeklemek, yürümek, konuşmak, yazmak… Fakat yaşın ilerledikçe genel insan davranışlarının haricinde karakterine yansıyan bazı huylar da edindin. Bu da elbette çevrenin etkisiyle oldu. Ailen, arkadaşların, öğretmenlerin, okuduğun kitaplar, seyrettiğin filmler bu konuda karakterine etki etti. İnsan, çevresinden her zaman iyi huylar edinmiyor. Bazen kötü yansımalar da olabiliyor. Hatta bazen bunun farkında olamayabiliyor. Sen çok iyi biri olsan da farkında olmadan çevrenin etkisiyle kötü huylar edinmiş olabilirsin. Şimdi durup bir düşünme zamanı… Acaba çevrenden ne gibi kötü huylar edinmiş olabilirsin?
İlk adım
Edindiğin kötü huyların ıslahı için önce bu huyların neler olduğunu tespit etmen ve bunları kabul etmen gerekiyor. Tek bir örnek üzerinden gidelim. Gençlerde en çok görülen ve çevre etkisiyle edinilen kötü huylardan biri argo ve kaba konuşmak diyebiliriz. Böyle bir huyu edinen genç öncelikle bunun kötü bir şey olduğunu, güzel konuşmanın herkes için daha faydalı olduğunu ve bu kötü huydan kurtulması gerektiğini kabul etmesi gerekir.
Kaynağa odaklanmak
Diyelim ki kabul etti. “Ben farkında olmadan argo ve kaba söz kullanma alışkanlığı edinmişim. Bunun da kötü bir şey olduğunu biliyorum ve bundan kurtulmak istiyorum” dedi. Sonra ne olacak sence? Evet, önce edindiği bu kötü huyun kaynağına ulaşacak. Bu kaynak da genellikle en yakınındaki ya da sürekli maruz kaldığı kişiler olur. Aileden biri, yakın arkadaş, sevdiği ve takip ettiği bir fenomen olabilir.
Eğer aileden biri ya da yakın arkadaşından böyle bir alışkanlık edindiyse ne yapacak? Önce o kişiyi uyaracak değil mi? Bir kere değil, iki kere değil, defalarca uyarması gerekebilir. Diyelim ki yüz kere uyardı ama o kişi hâlâ aynı tas aynı hamam… İşte burada artık irtibatı koparmak ya da mümkün mertebe görüşme sıklığını azaltmak gerekiyor. Bu kişi bir arkadaşsa irtibatı koparmak ve az görüşmek kolay bir yöntem. Ama aileden biriyse bunu yapmak çok zor. Bu yüzden mesele aile olunca biraz sabretmek ve ondan etkilenmemek için iradeyi ortaya koymak gerekiyor.
Unfollow butonu hemen şurda
Diyelim ki argo ve kaba konuşma huyundan mustarip olan bu kişi bu huyu takip ettiği bir fenomenden edinmiş olsun. O zaman ne yapacak? Hayır, tutup da o fenomene “Senin yaptığın şey çok kötü, yapma böyle şeyler” demeyecek. Vicdanını rahatlatmak için onun bir gönderisinin altına böyle bir yorum yapabilir ya da “DM”den ona böyle bir ikazda bulunabilir. Ama o kişiler eğer argo, kaba ve küfürlü konuşarak fenomen oldularsa senin benim uyarmamla bu huylarından vazgeçmeyeceklerdir.
Peki ne yapacak bu arkadaş? O kişi için dua edecek ve onu takipten çıkacak, “unfollow” edecek. Çünkü bu davranışın kötü olduğunu kabul etti. Kötü davranış sergileyen ve bunda ısrar eden birini takip etmek ahlâken güzelleşmek isteyen bir gence yakışır mı? Elbette yakışmaz… O arkadaşın nefsi “Ama o adam bizi çok güldürüyor, esprileri çok hoşumuza gidiyor” diyerek onun fikrini çelmeye çalışabilir. Ama her konuda olduğu gibi takip ettiğimiz kişiler konusunda da “Allah Teâlâ bundan razı mı acaba?” diye düşünmemiz gerekiyor.
İyilerle beraber olmak
Bak konu nerelere geldi. Dikkat ettiysen argo ve kötü konuşmakla ilgili sözlerimi sana değil bir arkadaşa söyledim. Bu örnek üzerinden kötü huylarını ve o huyun kaynağını tespit edip onu ıslah etmek sana kalmış. Allah Teâlâ hep iyilerle beraber olmanı nasip etsin. Çünkü iyilerle beraber olman sonradan kazanacağın huylarının hep iyi olmasına vesile olur. Unutma çevre bu konuda çok önemli…