Depresyon, hepimizin hakkında az çok fikir sahibi olduğu bir psikolojik rahatsızlıktır. Hepimiz depresyon geçirmesek de depresif duygu durumlarını deneyimleriz. Günlük hayatta kullandığımız “İçim sıkılıyor, hiçbir şey yapasım yok, hayattan zevk alamıyorum” cümleleri depresif ruh hallerinin ifadesidir. Depresyonu bu duygusal iniş çıkışlardan ayıran ise kişinin günlük sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyecek şekilde yoğun olumsuz düşüncelere sebep olması ve kendine özgü birtakım davranışsal ve bedensel belirtiler göstermesidir.
Depresyonu karanlık bir tünele benzetebiliriz. Tünelin içindeki insan önünü ve arkasını tamamen karanlık görür, ne yöne yürüyeceğini bilemez, ışık görmediği için bu tünelin bir çıkışı olduğuna da inanmaz. Hep karanlıkta kalacağına inandığı için zamanla yürümekten vazgeçer. Depresyon en öz haliyle bu umutsuzluk hali ve yaşam motivasyonunun kaybı olarak tanımlanabilir.
Yaşam motivasyonunu kaybeden bir kişi için normal bir günü başından sonuna kadar yaşamak çok zordur. Yataktan çıkmak zordur, duşa girmek zordur, yemek yemek zordur, insanlarla bir araya gelip konuşmak zordur. Depresyondaki kişilerin uyku ve yemek döngüsü bozulur, öz bakım gereksinimlerini yerine getirmemeye başlarlar, sosyal hayattan çekilirler. Bu hareketsizlik hali karanlık tünelden çıkışı gittikçe zorlaştırır. Tünelden çıkamadıkça umutsuzluk, yetersizlik, öfke, suçluluk duyguları kişide hakim olur.
Depresyonun Sebebi
Depresyonu dörtlü bir çark sistemi gibi düşünebiliriz. Sistemi oluşturan çarklar; duygu, düşünce, davranış ve bedensel tepkilerdir ve bu dört çarkın dişleri birbirine bağlıdır. Yani çarklardan birisi döndüğünde diğerleri de döner, birisi hızlanınca diğerleri de hızlanır. Ergenlerdeki depresyon çarkını ebeveynin ölümü, anne babanın boşanması gibi ani gelişen bir yaşam olayı da başlatabilir, ailede devamlı huzursuzluk olması, fiziksel bir engele sahip olmak gibi kronik yaşanan stres de harekete geçirebilir.
Depresyondaki ergenin düşünceleri “Değersizim, hiçbir zaman sevilmedim, insanlar kötü niyetli, dünya güvenilmez bir yer” gibi kendisine, dünyaya ve diğer insanlara olumsuz inançlar içerir. Bu düşüncelere sahip ergen değersizlik, suçluluk, yalnızlık, üzüntü ve ümitsizlik duygularıyla doludur. Depresyondaki ergende göreceğimiz ortak davranışlar ise düşük okul performansı, sosyal ortamlardan uzaklaşma, öz bakımda yetersizliktir. Son olarak depresyondaki ergende odaklanma sorunları, iştahsızlık ya da aşırı yeme, uykusuzluk ya da aşırı uyuma hali, ağır hareketler görülür.
Depresyon İçin Risk Teşkil Eden Faktörler
Ergenlik döneminin fırtınalı bir dönem olduğunu daha önce anlatmıştık. Ergenler, bu dönemin doğası gereği depresyona ait belirtilerin tümünü zaman zaman gösterirler. İçe kapanma, umutsuzluk, ruh halinin hızlı değişmesi, öz bakım yetersizliği, öfke-suçluluk duyguları, okulda başarısızlık, olumsuz beden algısı… Bunlar ergenlikte az ya da çok deneyimlenir. Ancak bunların hepsi bir arada ve uzun süreyle olur ve ergeni günlük hayattaki işlevlerinden alıkoymaya başlarsa, o zaman depresyon ihtimali düşünülmelidir.
Ergenlikte bazı faktörler depresyon için risk teşkil eder. Ailede depresyon geçmişi olması depresyon için en büyük risk faktörü olsa da depresyon tamamıyla biyolojik bir rahatsızlık değildir. Çoğu durumda biyolojik yatkınlıkla çevresel koşulların etkileşimi depresyonu getirir. Örneğin ihmal/istismar geçmişi, ergenin bir engel durumu olması, aşırı eleştirel anne baba tutumları, sosyal çevrenin yetersizliği, bir yakının kaybı gibi etkenler ergenin depresyona girmesi için birer tetikleyicidir.
Araştırmalar, kız ergenlerin depresyona daha eğilimli olduğunu göstermektedir. Bunun sebebi kızların duygusal sorunlar yaşamasının daha çok kabul görmesi olabilir. Ayrıca kız ergenlerin kendi arkadaş gruplarıyla yaptıkları melankolik paylaşımlar onların yaşadıkları olumsuzlukları abartılı şekilde algılamalarına ve depresif ruh hallerini sürdürmelerine sebep olur.
Depresyon yaşam kalitesini oldukça etkileyen bir rahatsızlıktır ve ergenlik döneminde yaşanan depresyonun etkileri, yaşamın ilerleyen dönemlerinde olduğundan daha yıkıcıdır. Ebeveynlerin depresyon hakkında bilgi sahibi olması erken müdahale için önemlidir.
Depresyondaki ergene yardımcı olmak için neler yapılabileceğine ilişkin önerilerimize gelecek ayda yer vereceğiz.